Yukarı Çık
Reklam Alanı 018 Metehan Ceylan 15 Temmuz
Özcan AKAN

Özcan AKAN

İSMAİL GASPIRALI’DA MEDYA ve TOPLUMSAL DEĞİŞİM

İSMAİL GASPIRALI

29 Haziran 2018 Cuma 23:43:29
1319 kez okundu.

               İSMAİL GASPIRALI’DA  MEDYA  ve TOPLUMSAL DEĞİŞİM

 

       İsmail Gaspıralı, Kırım’ın  Bahçesaray kasabasında  1851 yılında dünyaya gelmiş önemli bir mütefekkir  ve  muallimdir.Rusya  Müslümanlarındaki  hareket-i fikriyyenin  mevcudu, “Usul-u Cedide” mekteplerinin ilk üstadı,Tatar gazeteciliğinin babası,Müslüman Türk aleminin büyük ıslahatçısıdır.

      İsmail Bey  öteden beri fikirlerini yaymanın temel şartının  gazete  ya da mecmua neşretmek olduğunun bilincindedir.Bu yoldaki resmi müracaatlarına Ruslar  tarafından olumlu cevap verilmez.Başka  çareler arar ve fırsatını bulur bulmaz harekete geçer.İlk olarak Tiflis’te 1881’de  “Tonguç”adlı mecmuayı çıkarır.Daha sonra “ Şafak , Kamer,Yıldız,Güneş,Hakikat ve Lâtail “ adını taşıyan broşürler yayınlar.

      Çıkarmış olduğu bu  mecmualardan  istediği sonucu alamayan Gaspıralı ,1883 yılında  “Tercüman/Perevotçik” isminde Türkçe-Rusça gazete çıkarır.Tercüman Kırım’da yayınlanan ilk Türkçe gazete ve bütün Rusya Müslümanları arasında  da üçüncü gazetedir. Gazetenin  Türkçe  ve Rusça  bölümleri bulunmakta olup bu bölümler birbirinin aynısıdır.Dört sayfa olarak çıkan gazetede İsmail Bey’in hemen her  sayıda bir ya da iki makalesi yer alır.

      35 yıl devam eden gazeteyle İsmail Gaspıralı;  eğitimden kadın meselesine,örtünmeden sağlığa,aktüel konulardan , göçlere kadar  Müslümanları ilgilendiren birçok konuya değinmiştir.Daha sonra ilk çocuk dergisi olan “Alem-i Sıbyanı “ neşreder.”Ha Ha Ha “ adını verdiği mizah dergisini ise 1915’te çıkarmış, buradaki yazılarıyla Sovyet yöneticilerine siyasi mesajlar  vermiştir.Değişik bölgelerde sosyal hayatın inşası için ; Mir’at-ı Cedid, Salname-i Türkî,Russkoe Musûlmanstvo Mısli,Hacet-i Sıbyan gibi birçok dergi ve broşür çıkarmıştır.

      Gaspıralı’da  neşriyat toplumun eğitilmesinde mektep rolünü üstlenmiş,özellikle Rusya dışındaki Müslüman toplumun bilinçlenmesinde, milli ve manevi yönden bütünleşmesinde  önemli görevler üstlenmiştir.Dönemde çıkarılan dergi ve gazetelerde  yayımlanan ”dilde,fikirde, işte birlik” görüşüyle dünya üzerindeki tüm Türklerin tek vücut  olmalarını istemiştir.

    Gaspıralı, Tercüman gazetesinde, bütün dünya Türklüğünün anlayabileceği ortak bir edebî dil geliştirmeye çalışmış, bu edebî dilin de Osmanlı Türkçesi olmasını istemiş, bu konudaki görüşlerini  şu şekilde belirtmiştir.

    a)Yaşayan Türk lehçelerinin pek kaba olmayan mahalli kelimeleri Osmanlı Türkçesinin en gelişmiş şekli olan İstanbul şivesine uydurularak kullanılmalı,

    b)Mümkün mertebe ecnebi  lisan ve kaideler Türkçeden çıkarılmalı,

    c)Okur yazarlar tarafından anlaşılmayan Arapça ve Farsça tabirler tasfiye edilmeli.

İşte Gaspıralı’nın bu çabaları sonucunda, dünyanın diğer bölgelerindeki Türkler arasında bir kıvılcım parlamış ve bu kıvılcım alevlenerek büyümüştür. Kafkaslarda  ve Kırım’da yayınlanan pek çok gazete,dergi; hikâye ve romanın da bir kısmı, ya Tercüman gazetesinin dilinde veya buna yakın bir dilde çıkmıştır.

Dil birliğinin gerçekleşmesinde ortaya koyduğu görüşler başta Anadolu olmak üzere Orta Asya’da karşılık bulmuş ve  bu görüşler değişik yazarlar tarafından kabul  görmüştür.(Ziya Gökalp,Ömer Seyfettin,Hamdullah Suphi,Sultan Galiyev,Yusuf Akçura,Hasan  Zerdabî..)

   Sonuç olarak; hayatını Türklüğün yükselmesine sarf eden, büyük bir kavmin  hayatında  yalnız başına  yeni devir açan;  toplumu oluşturan tüm bireylerin eğitimine önem veren, gazete ve dergiyi toplum nezdinde ütopik olmaktan çıkarıp  hanelerin güneşi yapan İsmail Gaspıralı’ya Türk milleti  ve Müslüman topluluklar  şükran borçludur.

 

Haber Sitemizdeki yazı, resim ve haberlerin her hakkı saklıdır. İzinsiz, kaynak gösterilmeden kullanılamaz.